ประเด็นที่ควรรู้เกี่ยวกับอิบาดะฮ์ในเดือนรอมฏอน

142

** ประเด็นที่ควรรู้เกี่ยวกับอิบาดะฮ์ในเดือนรอมฏอน**
เรียบเรียงโดย มุบาร็อก แดงโกเมน

ก่อนที่จะเข้าสู่ช่วงโค้งสุดท้ายของเดือนรอมฏอนคิดว่าหลายท่านก็คงมีความขมักเขม้นมากขึ้นในการทำอิบาดะฮ์ต่างๆในเดือนนี้ จึงอยากนำเสนอสาระทางวิชาการที่เคยเสนอไปแล้วมาทบทวนกันใหม่และเพื่อเป็นความรู้แก่ผู้ที่ไม่รู้ ในประเด็นต่างๆดังนี้…

** ประเด็นที่ 1** จะละหมาดตะรอเวี๊ยฮฺกี่รอกอัต…? มากกว่าหรือน้อยกว่า 13 ร็อกอัตจะได้หรือไม่…? และจะถือว่าทำเกินเลยไปกว่าท่านนบีหรือเปล่า..?

การละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์คือการยืนละหมาดซุนนะฮ์ในยามค่ำคืน อาจเรียกได้อีกว่าละหมาดกิยามุ้ลลัยลฺ หรือละหมาดตะฮัจญุด แต่ในเดือนรอมฏอนการละหมาดซุนนะฮ์หลังจากละหมาดอิชาอฺจะมีชื่อเรียกเฉพาะว่า “ตะรอเวี๊ยฮ์” การละหมาดดังกล่าวเป็นซุนนะฮ์ด้วยมติเอกฉันท์จากปวงปราชญ์ (อิจมาอฺ)

** วีธีการละหมาดและจำนวนร็อกอัต **
ท่านนบีมุฮัมหมัด
ได้กล่าวว่า
(‏صلاة الليل مثنى مثنى‏)‏
“ละหมาดซุนนะฮ์ในยามค่ำคืนคือให้ละหมาดทีละ2ทีละ2ร็อกอัต (เป็นคู่)” บันทึกโดยอิมามบุคอรีย์ 1137
หลังจากนั้นให้ละหมาดวิเตรปิดท้ายเพียงครั้งเดียว เนื่องจากท่านนบีกล่าวว่า “ไม่มีการละหมาดวิเตร2ครั้งในคืนเดียว”
ในเรื่องของจำนวนร็อกอัตนั้นบรรดาซอฮาบะฮ์ที่เป็นปราชญ์ระดับสูงตลอดจนปราชญ์ในยุคสลัฟหลายท่าน มัซฮับทั้งสี่ และปวงปราชญ์ร่วมสมัยที่เป็นที่ยอมรับในระดับโลกมีการปฏิบัติต่างกันในจำนวนร็อกอัตของละหมาดตะรอเวี๊ยฮฺ…แต่ท่านเหล่านั้นไม่ได้มีทัศนะหรือข้อขัดแย้งใดๆเลยว่าห้ามละหมาดเกิน11หรือ 13 ร็อกอัต ขอสรุปรายละเอียดคร่าวๆดังนี้..

** (1. ท่านอิมามอิบนิกุดามะฮ์ได้กล่าวในประเด็นนี้ว่า : ทัศนะที่ถูกเลือกจากอะบีอับดิ้ลลา (อิมามอะฮ์หมัด)ในการละหมาดตะรอเวี๊ยฮฺ คือ 20 ร็อกอัต ผู้ที่เห็นด้วยกับทัศนะนี้ยังมีท่านซุฟยาน อัลเษารีย์ ท่านอิมามอบูฮะนีฟะฮฺและท่านอิมามชาฟิอีย์ ส่วนท่านอิมามมาลิกนั้นท่านละหมาด 36 ร็อกอัต (ดู “المغني”เล่ม1หน้า457)

**(2. ท่านอิมามอันนะวะวีย์ได้กล่าวในประเด็นนี้ว่า: การละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์เป็นซุนนะฮ์ด้วยมติเอกฉันท์จากปวงปราชญ์ (อิจมาอฺ) มัซฮับเรา(ชาฟิอีย์)ยึดทัศนะที่ว่าละหมาด 20 ร็อกอัต 10 สลาม จะละหมาด คนเดียวหรือละหมาดเป็นญะมาอะฮ์ก็ได้ (ดู” المجموع ” เล่ม 4หน้า 31)
**ตรงนี้เป็นทัศนะของบรรดาปวงปราชญ์จากมัซฮับทั้งสี่ในประเด็นเรื่องจำนวนของร็อกอัตในละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์ โดยทั้งหมดนั้นเห็นตรงกันว่าสามารถกระทำได้เกิน11ร็อกอัต โดยมีเหตุผลสนับสนุนในการที่บอกให้กระทำได้เกินกว่า 11 ร็อกอัตดังนี้..

(1).เนื่องจากว่าพวกท่านเหล่านั้นมีความเห็นว่า ฮะดีษที่รายงานโดยท่านหญิงอาอิชะฮ์ ร่อดิยัลลอฮุอันฮาในเรื่องการละหมาดยามค่ำคืนของท่านนบีนั้นไม่ได้บ่งชี้ถึงการกำหนดจำนวนร็อกอัตเป็นการเฉพาะเจาะจง
(2).มีรายงานในเรื่องนี้เป็นจำนวนมากที่บอกว่า ชาวสลัฟนั้นได้เพิ่มจำนวนร็อกอัต(มากกว่า 11 ร็อกอัต)ในการละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์ (ดู ” المغني ” เล่ม 2หน้า 604 และ ” المجموع ” เล่ม 4หน้า 32)

**(3. ท่านชัยคฺคุ้ลอิสลามอิบนิตัยมียะฮ์ได้กล่าวในประเด็นนี้ว่า: และการละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์นั้น (การละหมาดของท่านอิบนิตัยมียะฮ์)ก็เหมือนกับการละหมาดของอิมามอบูฮะนีฟะฮ์ อิมามอะห์มัดและอิมามชาฟิอีย์ คือ จำนวน 20 ร็อกอัต เช่นเดียวกับอิมามมาลิกที่ละหมาด 36 ร็อกอัต หรือจะละหมาด 13 หรือ 11 ร็อกอัต ดังที่ได้กล่าวมาทั้งหมาดนี้ล้วนถือว่าเป็นการกระทำที่ดีทั้งสิ้น ดังที่มีตัวบทหลักฐานจากอิมามอะห์มัดที่ไม่ได้มีการกำหนดจำนวนร็อกอัตเป็นการเฉพาะ จะมากจะน้อยขึ้นอยู่กับการที่ยืนละหมาดนานหรือไม่นาน. (ดู ” الاختيارات ” หน้า 64)

**4.ท่านเชคสุไลมาน อัลฮัรบีย์ (رحمه الله)ได้กล่าวในเรื่องนี้โดยอ้างอิงคำกล่าวมาจากท่านอิบนิดะกีกอฺ อัลอีด และชัยคฺคุ้ลอิสลามอิบนิตัยมียะฮ์ว่า: เรื่องนี้เป็นอิจมาอฺ(มติเอกฉันท์ตรงกันของบรรดาปวงปราชญ์ในยุคนั้น) ว่า “การละหมาดซุนนะฮ์ในยามค่ำคืนนั้นไม่มีการกำหนดจำนวนร็อกอัตเป็นการเจาะจงเฉพาะ” (เป็นเรื่องที่เปิดกว้างแก่ผู้ศรัทธา -ผู้เขียน) ดังนั้นไครที่ไปกล่าวหาว่าคนที่ละหมาดเกิน11ร็อกอัตนั้นได้ทำบิดอะฮ์(อุตริกรรมในเรื่องศาสนา) คนผู้นั้นหาได้มีความเข้าใจในตัวบทหลักฐานเลย.

*ท่านอิมามชาฟิอีย์กล่าวว่า :ผู้คนในเมื่องของเราคือมักกะฮ์จะละหมาด 20 ร็อก

อัต.
*ท่านอิมามมาลิกกล่าวว่า:ผู้คนในเมื่องมะดีนะฮ์นั้นจะละหมาด 36 ร็อกอัต.

*ท่านชัยคฺคุ้ลอิสลามอิบนิตัยมียะฮ์กล่าวว่า: เป็นที่ยืนยันชัดเจนว่าบรรดาซอฮาบะฮ์ในสมัยท่านอุมัรจะทำการละหมาด 20 ร็อกอัตพร้อมกับละหมาดวิตรอีก 3 ร็อกอัต.

*ท่านอิมามติรมิซีร์ได้กล่าวว่า:เหล่าปวงปราชญ์ส่วนมากจากบรรดาซอฮาบะฮ์และบรรดาซอฮาบะฮ์ท่านอื่นๆอีกมากในสมัยท่านอุมัร ท่านเหล่านั้นจะทำการละหมาดตะรอเวี๊ยฮฺจำนวน 20 ร็อกอัต..(อ้างอิงจากหนังสือ الصيام من المحرر ของเชคสุไลมาน อัลฮัรบีย์ เล่ม 1หน้า 51)

**5.ท่านเชคมุฮัมหมัด บิน อับดิลวะฮฺฮาบ (رحمه الله)ได้กล่าวในเรื่องนี้ว่า: การละหมาดตะรอเวี๊ยฮฺเป็นซุนนะฮ์ที่ส่งเสริมให้กระทำ ตลอดจนมีการปฏิบัติของท่านอุมัร อิบนิ ค็อตฏอบ ที่ได้รวมผู้คนให้มาทำละหมาดรวมกันโดยให้ท่านอุบัยอฺ บินกะอฺ เป็นอิมามนำละหมาด (จำนวน 20 ร็อกอัต)และทัศนะนี้ยังถูกเลือกจากท่านอิมามอะฮ์หมัด (คือละหมาด 20 ร็อกอัต) ท่านอิมามชาฟิอีย์ ส่วนอิมามมาลิกและทัศนะของเรา(มุฮัมหมัด บินอับดิลวะฮฺฮาบ) จะละหมาด 36 ร็อกอัต (ดูหนังสือ مختصر الإنصاف والشرح الكبير เล่ม1หน้า 212 )

 

**..ในส่วนของปราชญ์ร่วมสมัยขอนำเสนอโดยสรุปๆดังนี้..**

**ทัศนะของปราชญ์ร่วมสมัยที่เห็นพ้องกันในเรื่องจำนวนร็อกอัตในละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์ที่ว่า : ไม่มีการกำหนดตายตัวในจำนวนร็อกอัตในละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์ ดังกล่าวเป็นเรื่องที่เปิดกว้างแก่ผู้ศรัทธาให้สามารถกระทำจำนวนเท่าใดก็ได้โดยกระทำทีละ2ร็อกอัตและจบด้วยการละหมาดวิตรเพียงครั้งเดียว..ดังเช่นท่าน เชคอับดุลอะซี๊ซ บินบาซ เชคมุฮัมหมัด บินอุซัยมีน เชคอับดุลลอฮ์ บินญิบรีล เชคมุฮัมหมัดซอและฮ์ อัลมุณญิด เชคซอและฮ์บินเฟาซาน อัลเฟาซาน เชคอะฏียะฮ์ มุฮัมหมัดซาลิม เชคสุไลมาน อัลฮัรบีย์ เชคอับดุลอะซีซ สุไลมาน เชคฮะซัน มะอฺมูน เป็นต้น.. / นอกจากนี้ยังมีองค์กรอิสลามระดับโลกที่ได้กล่าวเห็นพ้องในประเด็นนี้ไว้ด้วยเช่นกัน เช่น “คณะกรรมการถาวรเพื่อการวิจัยและตอบปัญหาศาสนา” แห่งประเทศซาอุดิอาราเบีย หมายเลขฟัตวา (6148) และในหนังสือ فتاوى الأزهر (แห่งมหาวิทยาลัยอัลอัซฮร) เล่ม1หน้า 48

//**หมายเหตุ** ในประเด็นดังกล่าวนี้แม้ว่าเชคอัลบานีย์จะมีทัศนะว่า ละหมาดตะรอเวี๊ยฮ์นั้นไม่เกิน13ร็อกอัต แต่ทัศนะนี้ไม่ถูกยอมรับจากนักวิชาการจำนวนมากเนื่องจากว่าค้านกับความเข้าใจและการปฏิบัติของปวงปราชญ์ในยุคซอฮาบะฮ์และสลัฟ ตลอดจนบรรดาปราชญ์ร่วมสมัยอีกเป็นจำนวนมากดังหลักฐานบางส่วนที่ได้นำเสนอไปข้างต้น…

*/สรุป.. “การละหมาดซุนนะฮ์ในยามค่ำคืนนั้นไม่มีการกำหนดจำนวนร็อกอัตเป็นการเจาะจงเฉพาะ” (เป็นเรื่องที่เปิดกว้างแก่ผู้ศรัทธา)โดยทำทีละสองร็อกอัตและปิดท้ายด้วยวิเตรเพียงครั้งเดียว ดังนั้นจึงไม่เป็นการสมควรที่จะไปกล่าวหาว่าคนที่ละหมาดเกิน11หรือ13ร็อกอัตนั้นได้ทำบิดอะฮ์ (อุตริกรรมในเรื่องศาสนา)

 

** ประเด็นที่ 2** ละหมาดวิเตรตั้งแต่ต้นคืนแล้วก็ไปนอน พอตื่นขึ้นมาอยามดึกจะละหมาดกิยามุลลัยน์ (ซุนนะห์ในตอนกลางคืนหรือที่รู้จักกันในนาม “ตะฮัจญุด”) ได้หรือไม่..?

**คำตอบ** คือ สามารถกระทำได้ โดยมีหลักฐานการปฏิบัติและได้เห็นพ้องในเรื่องนี้ด้วย จากบรรดาซอฮาบะฮ์และปวง ปราชญ์ในยุคอดีต เช่น ท่านอะบูบักร์ อัศศิดดี๊ก ท่านอะบูฮุรอยเราะห์ ท่านหญิงอาอิชะห์ ท่านซะอฺ บินอบีวักกอศ ท่านอับดุลลอฮ์ อิบนิ อับบาส ท่านอัมมาร อิบนุ ยาสิร ท่านรอเฟี๊ยอ์ อิบนุ คุดัยญ์ ท่านอาอิซ อิบนุ อัมร์ ท่านฏ่อลัก อิบนุ อาลี ท่านสะอี๊ด อิบนุ มุซัยยิบ ท่านอัลก่อมะห์ ท่านชะอ์บี่ ท่านอิบรอฮีมอัลนัคอี่ ท่านสะอีด อิบนิ ญุเบร ท่านมักฮูล ท่านฮะซัน อัลบัศรี่ ท่านฏอวุส อิบนิกีซาน อบูมุซลิซ ท่านซุฟยาน อัลเษารีย์ ท่านอิมาม มาลิก ท่านอับดุลลอฮ์ อิบนิมุบาร็อก และท่านอิหม่ามอะหมัด อิบนิ ฮัลบัล…ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยแด่พวกท่าน. (อ้างอิงจากหนังสือ นัยลฺลุลเอาฏอน บท* لا وتران في ليلة وختم صلاة الليل بالوتر* และหนังสือ المغني เล่ม 1หน้า 830.
ท่านอิหม่ามอันนะวะวีย์ก็เห็นพ้องในเรื่องนี้ ดู المجموع เล่ม3 หน้า 512

**ท่านอิหม่ามชาฟีอีย์ ท่านอิหม่ามบัยฮะกีย์ ท่านอิหม่ามฏ่อฮาวีย์อิหม่าม มุฮัมมัด อิบนุ นัศร์ อัลมัรวะซี่ ท่านมุฮัมหมัด อัลบัฆดาดี่อัลมุคอลลิศ
** นอกจากนี้ยังมีปราชญ์ร่วมสมัย เช่นท่าน เชคอับดุลอะซี๊ซ บินบาซ เชคอุซัยมีน เชคอับดุรร๊อซซาก อะฟีฟี่ เชคอับดุลลอฮ์ อิบนุ ฆุดัยยาน เชค อับดุลลอฮ ก่ออู๊ด เป็นต้น

** ประเด็นที่ 3**ระยะเวลาของการเอี๊ยฮ์ติกาฟ

ในประเด็นนี้บรรดาปราชญ์ได้มีทัศนะเห็นต่างกันในประเด็นที่ว่า:ระยะเวลาเท่าไหร่ที่อนุญาตให้ทำการเอี๊ยฮ์ติกาฟได้…? ขอนำเสนอโดยสรุปเพื่อให้คนที่ไม่ทราบได้เข้าใจและปฏิบัติได้ถูกต้อง…ดังนี้
1.ความเห็นจากบรรดาปวงปราชญ์ส่วนใหญ่ในประเด็นนี้ ท่านเหล่านี้เห็นว่า: การเอี๊ยฮ์ติกาฟนั้นสามารถที่จะกระทำได้แม้เพียงระยะเวลาชั่วครู่ก็ตาม เป็นทัศนะของมัซฮับฮานาฟี มัซฮับชาฟีอี และอิมามอะห์มัด ( ดู الدر المختار เล่ม1 หน้า 445 المجموعเล่ม6 หน้า 489 )

2.ท่านอิมามนะวะวีย์ได้กล่าวถึงประเด็นนี้ว่า:ส่วนระยะเวลาที่น้อยที่สุดที่สามารถทำการเอี๊ยฮ์ติกาฟได้นั้น ที่ถูกต้องนั้น บรรดาปวงปราชญ์ยึดตรงกันว่า เงื่อนไขสำคัญก็คือ การพำนักอยู่ในมัสยิด ดังกล่าวสามารถที่จะกระทำได้ไม่ว่าจะพำนักอยู่เป็นเวลานานหรืออยู่เพียงไม่นาน ถึงแม้ว่าจะเพียงสักชั่วโมงหรือสักครู่ก็ตาม (ดู المجموع เล่ม 6 หน้า 514)

3.ท่านอิมามอิบนิฮัซมิได้กล่าวถึงประเด็นนี้ว่า : เอี๊ยฮ์ติกาฟในภาษาอาหรับหมายถึงการพำนักอยู่ โดยหมายถึงว่าพำนักอยู่ในมัสยิดเพื่ออัลลอฮุตะอาลาและใกล้ชิดกับพระองค์ การเอี๊ยฮ์ติกาฟนั้นกระทำได้ไม่ว่าจะพำนักอยู่เพียงไม่นานหรือเป็นพำนักเป็นเวลานาน ทั้งนี้เนื่องจากว่าไม่มีตัวบทจากอัลกุรอานและจากซุนนะฮ์ท่านนบีที่มาเจาะจงในเรื่องของจำนวนจากระยะเวลาของการเอี๊ยฮ์ติกาฟหรือเวลาหนึ่งเวลาใดเป็นการเฉพาะ…ท่านอิมามอิบนิฮัซมิได้อาศัยรายงานของอิบนิอบีชัยบะฮ์จากท่านยะอฺลา บินอุมัยยะฮ์ (ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยท่าน)ที่กล่าวว่า “ตัวฉันนี้จะทำการพำนักอยู่ในมัสยิดเป็นเวลาหนึ่งชั่วโมง และฉันจะไม่พำนักนอกจากจะเป็นการทำเอี๊ยฮ์ติกาฟ (ดู المحلى เล่ม 5 หน้า 179)

4.เชคอับดุลอะซี๊ซ บินบาซกล่าวถึงประเด็นนี้ว่า: การเอี๊ยฮ์ติกาฟคือการพำนักอยู่ ในมัสยิดเพื่อแสดงการภักดีต่ออัลลอฮุตะอาลาไม่ว่าจะพำนักอยู่เป็นเวลานานหรืออยู่เพียงไม่นานก็ตาม ทั้งนี้เนื่องจากว่าไม่มีรายงานในเรื่องดังกล่าว ที่ทราบนั้นคือ ไม่มีตัวบทหลักฐานใดๆมาเจาะจงในประเด็นดังกล่าว.