อิควานฯในซาอุฯ (ตอนสอง…)

109
อิควานฯในซาอุฯ (ตอนสอง…)
***************************

#ยุคแสงแห่งอรุณ

กษัตริย์อับดุลอะซี๊ซ มีพระประสงค์จะพัฒนาประเทศไปสู่ความก้าวหน้า พระองค์จึงมุ่งเน้นที่จะส่งนักศึกษาไปศึกษาต่อยังต่างประเทศเพื่อนำความรู้และวิทยาการใหม่ๆ กลับมาพัฒนาประเทศ อีกทางหนึ่งพระองค์ก็ทรงนำเข้านักวิชาการจากกลุ่มประเทศอาหรับอื่นๆ เพื่อให้มาจัดระบบระเบียบการศึกษารวมถึงถ่ายทอดในทุกสาขาวิชาการ (1)

บุคลากรระดับมันสมองของโลกอาหรับ ต่างทยอยเข้าสู่ซาอุฯ ด้วยข้อเสนอและตำแหน่งหน้าที่ๆ เร้าใจ บางส่วนจากมันสมองและทรัพยากรบุคคลเหล่านั้นคือ

1) ดร.อับดุลเลาะห์ สะอี๊ด ดัมลูญี่ (สัญชาติอีรัค) (2)
2) ร่อชีด อาลี กัยลานี่ (สัญชาติอีรัค) (3)
3) ยูสุฟ ยาซีน (สัญชาติซีเรีย) (4)
4) คอยรุดดีน ซิริกลี (สัญชาติซีเรีย) (5)
5) ฮาฟิซ วะห์บะห์ และสมาชิกขบวนการอิควานอีกหลายคน (สัญชาติอียิปต์) (6)

โอกาสเช่นนี้นับเป็นแสงอรุณเบิกทางให้แก่ขบวนการอิควานฯ ที่จะส่งออกบุคคลากรของตนสู่ประเทศซาอุฯ

ล่วงเข้าสู่ยุคของกษัตริย์ ไฟซอล อิบนุ อับดุลอะซี๊ซ อาล สะอู๊ด ปรากฏว่าประธาณาธิปดีอียิปต์ที่ชื่อว่า ญะม้าล อับดุลนาศิร ในเวลานั้น ได้ทำการปราบปรามขบวนการอิควานฯ อย่างรุนแรง มีทั้งจับกุมคุมขังและประหารชีวิตบุคลากรสำคัญๆ ของกลุ่มนี้ คือในราวปี ค.ศ 1954

ในช่วงเวลานั้นความสัมพันธ์ระหว่างซาอุฯและอียิปต์ไม่สู้จะดีนัก ซาอุฯ จึงยินดีต้อนรับนักเคลื่อนไหวจากขบวนอิควานฯ เข้าสู่ประเทศซาอุฯ กระแสคลื่นมันสมองสมาชิกกลุ่มอิควานจึงไหลทะทักสู่ซาอุฯ โดยมิขาดสาย หลายคนได้รับสัญชาติซาอุฯ เลยก็มี (7)

ณ เวลานั้นกษัตริย์ซาอุฯ พระองค์นี้ ไม่ทรงทราบเลยว่าขบวนการดังกล่าวหาใช่แค่ขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อการเผยแพร่ศาสนาแต่เพียงอย่างเดียว หากแต่ยังซ่อนแนวคิดทางการเมืองไว้ รวมถึงมีการจัดตั้งกองกำลังในทางลับด้วย

ลักษณะความสัมพันธ์ระหว่างซาอุฯ กับขบวนการอิควานฯ เป็นไปในลักษณะบุคคลกับรัฐ ไม่ใช่ลักษณะองค์กรจัดตั้งกับรัฐ ดังนั้นสมาชิกขบวนการหลายคนได้รับการแต่งตั้งกินตำแหน่งหน้าที่สำคัญๆ ในรัฐซาอุฯ

บางคนก็ได้รับสัญชาติซาอุฯ เลยทีเดียว ซึ่งจะได้กล่าวโดยละเอียดในตอนต่อๆ ไป

#อิควานกับสบันการศึกษาชั้นสูงในซาอุฯ

มีนักวิจัยบางท่านให้ข้อมูลว่าสมาชิกขบวนการอิควานฯ แทรกซึมไปถึงระดับสถาบันการศึกษาขั้นสูงของซาอุฯ และได้วางเครือข่ายอย่างเป็นระบบในสถาบันการศึกษาเหล่านั้น อย่างน้อยที่เขากล่าวถึงอย่างชัดเจนคือ มหาวิทยาลัยอิหม่าม อิบนุ สะอู๊ด และมหาวิทยาลัยปริโตเลี่ยมและทรัพยากรแร่ โดยอ้างอิงถึงคำกล่าวของสมาชิกบางคนของขบวนการอิควานฯ ประจำบะห์เรน (8)

คำว่าวางเครือข่ายอย่างเป็นระบบในสถาบันขั้นสูง มีความหมายกว้างไกลครอบคลุมทั้งทางด้านบริหารและวิชาการ สิ่งนี้มาจากปากของสมาชิกของขบวนการอิควานเอง

*******
#อ้างอิง

(1) سنة 1346هـ 1927م كان إرسال أوّل بعثةٍ من خريجي المدارس” الزركلي شبه الجزيرة العربية في عهد الملك عبد العزيز ج2 ص 637. قارن بأمين الريحاني “ملوك العرب” ص583، وإن كان عزم عبد العزيز على هذا الابتعاث قبل هذا التاريخ بسنواتٍ وذلك في عام 1924م حيث جاء في كتاب:”الملك عبد العزيز آل سعود وأمين الريحاني: رسائل متبادلة” رسالة من الريحاني يقول فيها: “وهناك أمر الأولاد الأذكياء الذين كان في نيّتكم إرسالهم ليتعلّموا في الجامعة الأمريكية في بيروت.. وحبذا هذا العمل والإسراع به ليكون مولاي أول ملوك العرب الذين أقدموا على مثله في تعليم الشبان الأذكياء وإدخال العلم وأسبابه إلى بلاده بهذه الطريقة الوطنية” ص
(2) الدكتور عبد الله الدملوجي هو عبد الله بن سعيد بن عبد الرحمن بن عبد الله افندي عراقي الجنسية، ولد عبد الله الدملوجي في الموصل سنة 1890. كان أول وزير خارجية للملك عبد العزيز آل سعود : الموسوعة الحرة
(3) رشيد علي الكيلاني باشا (1892 – 1965) رمز من الرموز الوطنية العراقية، وهو سياسي عراقي شغل منصب رئيس الوزراء ثلاث مرات أثناء العهد الملكي في العراق حيث كان رئيساً للوزراء في الأعوام 1933, 1940, 1941. واشتهر الكيلاني بمناهضته للانجليز ودعوته لتحرير الدول العربية من المستعمر ولتحقيق الوحدة فيما بينها. : الموسوعة الحرة
(4) يوسف ياسين هو أحد الشخصيات التي أحاطت بالملك عبدالعزيز وأسهم في السياسة الخارجية والداخلية، كما رافق الملك عبدالعزيز في أولى رحلاته إلى الحجاز: الموسوعة الحرة
(5) خير الدين الزِّرِكْلي (بكسر الزاي والراء) (ولد 9 من ذي الحجة 1310 هـ /25 حزيران 1893م في بيروت – توفي من ذي الحجة 1396 هـ / 25 نوفمبر 1976) كاتب ومؤرخ وشاعر وقومي سوري
(6) حافظ وهبة (15 يوليو 1889 – 1967) مستشار الملك عبد العزيز آل سعود ولد في مصر وعمل في الكويت معلما في المدرسة المباركية ومن الكويت انتقل إلى الرياض حيث عمل مع الملك عبد العزيز مستشارا سياسيا في ديوان الملك عبد العزيز, ثم سفيرا للمملكة في بريطانيا أثناء الحرب العالمية الثانية : الموسوعة الحرة
(7) -حسام،تمام:الاخوان والسعودية-هل دقت ساعة الفراق؟، جريدة القاهرة، 3/12/2003م
.
(8) بجاد العتيبي،عبد الله:الإخوان المسلمون والسعودية الهجرة والعلاقة، مركز المسبار للدراسات والبحوث، 2012